حدیث”من مات و لم یعرف…”درمنابع اهل سنت

چاپ

اعتقاد به مهدویت و شناخت امام هر عصری در منابع شیعه جایگاه خاصی دارد، و شیعه به عقیده امامت و مهدویت شهرت دارد؛ کافی است بدانیم تنها علامه مجلسی از بزرگان علما و مراجع حدیثی شیعه، این حدیث را با چهل سند از طرق اختصاصی شیعه آورده است.(۱)
امّا سؤال اینست که آیا این حدیث در منابع اهل سنّت هم وجود دارد؟(۲)
برای جواب تنها به ذکر بعضی از ناقلان و مصادر اهل سنّت در قرون اولیه تاریخ اسلام تا قرن ششم اکتفاء می کنیم.
۱ ـ «مسند» ابوداود سلیمان بن داود طیالسی در گذشته (۲۰۴) از عبد الله بن عمر بلفظ: «من مات بغیر امام مات میتة جاهلیة، و من نزع یداً من طاعة جاء یوم القیامة لاحجة له» نیز رجوع شود به کنزالعمال.
۲ـ «المعیار والموازنة» علامه متکلم ابوجعفر اسکافی درگذشته (۲۴۰)ص۲۴بلفظ: « من مات و لا امام له مات میتة جاهلیة» ازعبدالله بن عامر
۳ ـ «نقض العثمانیة» نیز از اسکافی ص ۱۱ ـ ۱۲ و به نقل ابن ابی الحدید ۱۳ / ۲۴۲ بلفظ فوق.
۴ ـ «مسند» احمد بن حنبل درگذشته (۲۴۱) و ج ۴ ص ۹۶ بلفظ: «من مات بغیرامام مات میتة جاهلیة» ازمعاویة بن ابی سفیان.
۵ ـ «صحیح» مسلم در گذشته (۲۶۱) ج ۸ ص ۱۰۷ بلفظ: «من لم یعرف امام زمانه فمات میتة جاهلیة».
۶ ـ «العلل الوارده فی الاحادیث» ابوالحسن علی بن عمر بن احمد بن مهدی بغدادی دارقطنی شافعی (۳۰۵ / ۳۰۶) ج ۷ ص ۶۳ بلفظ: «من مات لغیر امام مات میتة جاهلیة» به سه سند از معاویه و دو سند از ابوهریره.
۷ ـ «زوائد» احمد بن عمر بزار در گذشته (۳۲۰) ج ۱ ص ۱۴۴ و ج ۲ ص ۱۴۳ بلفظ: «من مات و لیس علیه امام فمیتته میتة جاهلیة، و من مات تحت رایة عصبیة، فقتلته قتلة جاهلیة».
۸ ـ «الکنی والاسماء» حافظ دولابی در گذشته (۳۲۰) ج۲ ص۳ چاپ دائرة المعارف حیدرآباد دکن بلفظ: «من مات و لیس علیه امام جامع فقد مات مات جاهلیة، و من خرج من الجماعة فقد خلع ربقة الاسلام من عنقه» از ابن عمر.
۹ ـ «صحیح ابن حبان»، ابوحاتم محمد بن حبان تمیمی، بستی شافعی درگذشته (۳۵۴) به شرح «احسان بترتیب صحیح ابن حبان» شماره ۴۴ بلفظ: «من مات و لیس له امام مات میتة جاهلیة».
۱۰ ـ «کتاب المجروحین» نیز از ابوحاتم ج۱ ص ۲۸۰ بلفظ: «من فارق جماعة المسلمین قید شبر فقد خلع ربقة الاسلام من عنقه، و من مات و لیس علیه امام فمیتته میتة جاهلیة، و من مات تحت رایة عمیة یدعوا الی عصبیة او ینصر فقتله جاهلیة» به روایت از ابن عباس.
۱۱ ـ «معجم الکبیر» حافظ ابوالقاسم طبرانی درگذشته (۳۶۰) ج ۱۰ ص ۳۵۰ حدیث ۱۰۶۸۷ (شماره مسلسل) بلفظ: «من فارق جماعة المسلمین قید شبر فقد خلع ربقة الاسلام من عنقه و من مات و لیس علیه امام فمیتته جاهلیة و من مات تحت رأیة عمیه یدعوا الی عصبیة او ینصر عصبیة فقتله جاهلیة» به روایت از ابن عباس. و ج ۱۹ ص ۳۸۸ شماره ۹۱۰ چاپ بغداد بلفظ: «من مات بغیر امام مات میتة جاهلیة» به روایت معاویه، و به لفظ «من مات و لیست علیه طاعة مات مات جاهلیة» از عامر بن ربیعه (نیز رجوع شود به کنزالعمال ج۶ ص ۶۵ شماره ۱۴۸۶۱).
۱۲ ـ «مستدرک الصحیحین» حاکم نیشابوری در گذشته (۴۰۵) ج ۱ ص ۷۷ و ۱۱۷ از ابن عمر بلفظ: «من مات و لیس علیه امام جماعة فان موتته موتة جاهلیة».
۱۳ ـ «المغنی» قاضی القضاة معتزلی، عبد الجبار بن احمد همدانی اسدآبادی درگذشته (۴۱۵) جزء متمم عشرین ج ۱ ص ۱۱۶ بلفظ: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة».
۱۴ ـ «ندیم الفرید» علامه محقق ابوعلی، احمد بن محمد بن یعقوب مسکویه ـ که اصلش ازری و مقیم و درگذشته اصفهان بسال (۴۲۱) بوده است بلفظ: «من مات لیلة و لیس فی عنقه بیعة امام فقد مات میتة جاهلیة».(۳).
۱۵ ـ «حلیة الاولیاء» حافظ ابونعیم اصفهانی درگذشته (۴۳۰) ج ۳ ص ۲۲۴ بلفظ: «من مات بغیر امام فقد مات میتة جاهلیة و من نزع یده من طاعة (یدا من طاعة الله) جاء یوم القیامة لاحجة له» به روایت از طیالسی.
و اضافه کرده است: این حدیث ثابت و مسلّم بوده، مسلم درحدیث خود آنرا از زید روایت نموده و گفته است: تابعین و اعلام آنرا از زید نقل کرده اند. سپس هشت نفر از تابعین را نام برده که این حدیث را روایت نموده اند.
۱۶ ـ «سنن بیهقی» درگذشته (۴۵۸) ج ۸ ص ۱۵۶ ـ ۱۵۷ بلفظ: «من مات و لیس فی عنقه بیعة، مات میتة جاهلیة»
۱۷ ـ «جمع بین صحیحین ـ بخاری ومسلم ـ» محمد بن فتوح حمیدی درگذشته (۴۸۸) بلفظ: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة» (به نقل احقاق الحق قاضی نورالله شوشتری در اوائل بحث امامت، نیز آیت الله مرعشی در پاورقی احقاق ج ۲ ص ۳۰۶ بواسطه کنزالعمال (۱/۱۸۶ چاپ حیدر آباد) آنرانقل نموده، اما روایت با کمی اختلاف در عبارت بدون نام حمیدی ذکر شده)
۱۸ ـ «ربیع الابرار» محمود بن عمر زمخشری درگذشته (۵۳۸) ج ۴ ص ۲۲۱ باب الملک و السطان بلفظ: «من مات و لیس فی عنقه لامام المسلمین بیعة فمیتته میتة جاهلیة»
۱۹ ـ «ملل و نحل» محمد بن عبد الکریم شهرستانی شافعی درگذشته (۵۴۸) ج ۱ چاپ قاهره ص ۱۷۲ ذیل «الاسماعیلیه» بلفظ: «ان من مات و لم یعرف امام زمانه، مات میتة جاهلیة» و نیز: «من مات و لم یکن فی عنقه بیعة امام، مات میتة جاهلیة» .(۴)

منابع
۱٫ بحار الانوار، ۷۶/۲۳-۹۵، چاپ دوّم و چاپ امین الضّرب ۱۶/۷-۲۰٫
۲٫ در این باره کتابی با نام «شناخت امام یا راه رهایی از مرگ جاهلی »توسط مهدی فقیه ایمانی، مشتمل بر بحث و بررسی اسناد و محتوای حدیث فوق از دیدگاه اهل تسنن به نگارش در آمده و چاپ شده است.
۳٫ به نقل سید بن طاووس در «طرائف » ص۲۱۰ ضمن شماره ۳۰۵ و «ندیم الفرید» به عنوان « ندیم الاحباب وجلیس الاصحاب» نسخه خطی آن در کتابخانه مغنسیا از بلاد ترکیه بشماره (۱۲۱۰) موجود است. (اعلام زرکلی ۲۱۲/۱).
۴٫ اصالت مهدویت در اسلام- مهدی فقیه ایمانی- نرم افزار موعود از حوزه اصفهان.